Çılgın Bir Proje: Uzay Asansörü

Çılgın Bir Proje: Uzay Asansörü

Çocukken severek okuduğum “Charlie’nin Büyük Cam Asansörü”  adında bir kitap vardı. Hatta filmi olmadığına çok üzülmüştüm. Çünkü serinin ikinci kitabı gibi mükemmel olan “Charlie’nin Çikolata Fabrikası” adlı ilk kitabın filmi vardı ve bende haliyle beklentiye girmiştim. Büyük Cam Asansörü kitabı, Charlie’nin sağa, sola, yukarı, aşağı yer yöne gidebilen cam asansörüyle uzaya çıkıp istediği biçime giren, dilediği kılığa bürünen, kemiksiz uzay yaratıkları, Congolozlar ile mücadelesini anlatıyordu.

Okurken ne kadar eğlenip hayaller kurmuştum. Kitapta geçen bilim-kurgunun bir gün gerçekleştirilmeye çalışılacağı kimin aklına gelirdi, kim bilir gelecekte daha neler olacak… Uzaya hiç asansörle çıkabileceğinizi hayal etmiş miydiniz? Normal bir roketle uzaya çıkmak, oldukça pahalı ve tehlikeli bir yoldur. İlerleyen yıllarda roketlerin yerini uzay asansörlerinin alabileceği düşünülmektedir. Araştırmacıların yeni uğraş alanı böyle bir asansör yapıp uzaya ister yük taşımak ister insan taşımak için kullanabilmek.

» İlginizi Çekebilir ⇒ Uzayda Altın Var! Uzay Madenciliği

Uzay Asansörü Fikri Nasıl Yayıldı?

Uzay asansörünün fikir babası, Rus bilgin ve kâşif Konstantin Eduardoviç Tsiolkovski’dir. Ondan sonra birçok kitapta uzay asansörü fikri geçse de bu düşünceden 1985 yılında ilk o bahsetmiştir. Uzayla ilgili 500’e yakın eser vermiş kâşif, birçok ülkeye ilham kaynağı olmayı başarmıştır. Geniş kesimlere bu düşüncenin yayılmasında önemli isimlerden bir diğeri ise A. C. Clarke, “Cennet’in Çeşmeleri” (The Fountains of Paradise) adlı kitabın yazarıdır. Bilim kurgu alanında birçok ödül almış bu roman, 22. yüzyılda geçen bir uzay asansörü yapımından bahsetmektedir.

Kitaba göre yerden 36.000 km yükseklikte bir jeostatik uydu ile birleşen uzay asansörü ile uzaya gönderilen kargolar, bir roket yardımı olmadan daha az maliyetli bir şekilde gönderilebilmektedir. Yani uzay asansörüyle uzay çıkmanın maliyetinin, roketlerle uzaya ulaşmanın maliyetinden daha az olacağının düşünülmüştür bu da uzay asansörü yapımı çalışmalarına ivme kazandırmıştır. Uzaya nasıl en az maliyetle çıkarım diyorsanız bizden size tavsiye, uzay asansörünü kaçırmadan binmeyi unutmayın. Asansörde kalma korkusu olanlar için roketleri önerebiliriz. Roket korkusu da varsa şimdilik ışınlanamayacağınıza göre uzaya gidemeyeceksiniz artık ne yapalım…

uzayasansoru-1

Uzay Asansörü Teknik Açıdan Uygun mu?

Düşünülen asansör atmosferin dışında Dünya ile aynı yönde ve hızda yer alan bir uyduya ulaşacak. Asansörün, uyduya daha önceden üretilmemiş hafiflikte ve sağlamlıkta kablolarla ulaşması düşünülüyor. Asansör sayesinde atmosfere çıkarılması gereken yükler daha az enerjiyle ve maliyetle gönderilebilecek. Bu yük insan, güneş paneli ya da elektronik bir aygıt olabilir. Bir uzay mekiği ile uzaya götürülen malzeme, ortalama olarak kilogramı 15 bin dolar civarı maliyete sebep olurken uzay asansörüyle bu maliyet yalnızca kilogram başına 220 dolar olarak öngörülüyor. Roketlerin tehlikeli olduğundan yazımızın başında bahsetmiştik. Uzay asansörüyle birlikte bu tehlikede ortadan kalkacak ve daha esnek, daha hızlı, daha güvenilir bir şekilde ulaşım sağlanabilecek. Uzay asansörü geniş bir düş gücünün ürünü gibi gözükse de gerçekleşmesi durumunda Dünya’daki yaşamı oldukça değiştirebileceğe benziyor.

uzayasansoru

İlerleyen nanoteknoloji alanındaki gelişmeler uzay asansörü fikrini daha da güçlendirmektedir. Geçmiş dönemlerde bu projeyle ilgili asansör ve bağlantı birimlerinin dayanaklığı açısından endişeler olsa da, günümüzdeki düzey bunun için yeterli görülüyor. Cambridge Üniversitesi’nin üzerinde çalışmalar yaptığı çelikten daha sağlam, ’karbon nanotüpler’ , uzay asansöründe kilit bir malzeme olarak karşımıza çıkıyor. Mukavemet gücü oldukça yüksek nanotüpler, uzay asansörü yapımı için en önemli malzeme olarak düşünülmektedir. Karbon dumanına benzeyen, nanotüpler uzun, lifli, silindir biçiminde, kablo gibi dolaşık bir yapıya sahip. Karbon şeritlerden oluşan bu malzemenin 1 gramı sağlamlığından hiçbir şey kaybetmeden 29 km kadar uzayabiliyor. Sakız gibi uzaya uzaya, uzaya götürecek olan liflerin her birinin şu anki hallerinden yaklaşık 10 kat daha güçlü olmaları gerektiği düşünülüyor.

Kimler Çalışma Yaptı?

Yazının başında beri hep bilim-kurgu kitaplarında geçen uzay asansörü fikirlerinden bahsettik. Peki, bu konuyla ilgili şu zamana denk ciddi anlamda kimler çalışma yapmış?

“NASA”, uzay asansörüyle ilgili çalışmalarına 16 sene önce başlamıştı. 1999’da ise fizibilite çalışmalarına başlayan NASA uzay asansörüyle ilgili ister kendi çalışmaları olsun ister başka sponsorluk çalışmaları olsun bu konuyu her türlü desteklemektedir. NASA, 2004 yılıyla başladığı “uzay merdiveni” yarışmaları ile, sponsorluk yapmak üzere bir fikir aradı. Ancak düşünülen standartlarda bir fikre henüz ulaşamadı. “Highlift Systems ve LiftPort Group”, NASA tarafından desteklendiği öne sürülen, uzay asansörü çalışmaları yapan firmalardan bazılarıdır.

uzayasansoru-3

» İlginizi Çekebilir ⇒ Türkiye’nin İlk Uydu Merkezi

Efendim kaçıncı kata çıkmak istersiniz? –Uzaya gidelim lütfen, Dünya’dan çok bunaldım… 2012 yılında Obayashi adlı bir Japon inşaat şirketin açıklamasına göre bu diyalog, 2050 yılında gerçeğe dönüşebilir. Uzay asansörü konusunda en ciddi çalışmaları yapan merkezlerden birisi olan Japon Şirket’in uzay asansörü planı, yeryüzünden 36 bin km yükseklikte bir uzay istasyonu kurmak ve asansör hatlarını da bu istasyon üzerinden organize etmeyi düşünmektedir. Obayashi, uzaya 96,000 km uzunluğunda bir kablo döşemeyi düşünüyor. Saatte 200 km hızla yükselen ve en fazla 30 kişinin binmesi düşünülen asansör ile, 7 buçuk günde 36 bin km’deki merkeze ulaşılabilecek. Kapalı alanda kalma korkunuz varsa ne yazık ki bu asansör size pek uygun değil.

uzayasansoru-4

2015 yılında yani bu sene ‘’Thoth Technology’’ isimli Kanada merkezli şirket, roket kullanımını azaltacak ve bunun sayesinde uzun süreli uzay seyahati için harcanan giderlerin düşürülmesine yol açacak uzay asansörü projesinin ilk patentini aldı. Konuyla ilgili resmi açıklama yayınlayan firma, projenin hayata geçmesinin ardından 20 km uzunluğundaki asansör yardımıyla astronotların kulenin tepesine çıkacağını burada bekleyen araçlar ile kısa sürede yörüngeye ulaştırılacağını vurguluyor. Uzay seyahatlerinde harcanan yakıt miktarını yaklaşık yüzde 30 civarında azaltacak proje hakkında konuşan şirketin CEO’su “Caroline Roberts”, uzay asansörünün uzay taşımacılığında ciddi adımalar atan “SpaceX’in”  yeniden kullanılabilir roket projesinden daha kullanışlı olacağı iddiasında. Rakipler ne de olsa herkes kendi projesini övecek.

Güzel günler!

⇒ Wikipedia, Onedio

İrem Kayar

İrem Kayar

Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümü 4.sınıf öğrencisi. Teknolojiye ilgili, araştırmayı seven, 3d yazıcı meraklısı, fotoğraf çekmeye bayılan, her daim neşeli bir mühendis adayı :)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir